Trà Búp Đỏ Ngọn Làng Ong Green Herbs – Từ những búp non của vùng đất nắng gió đến một tách trà mang nhiều tầng vị

Ở Bác Ái – Ninh Thuận cũ, nay thuộc tỉnh Khánh Hòa, có một loài cây mọc tự nhiên đã trở nên quen thuộc với những người gắn bó cùng núi rừng nơi đây: cây đỏ ngọn, còn được biết đến với những tên gọi như thành ngạnh hoặc ngành ngạnh.

Đây là loài cây gỗ có thể vươn cao đến hàng chục mét. Nhưng điều khiến người ta dễ dàng nhận ra nó lại nằm ở những đọt lá non.

Khi vừa nhú khỏi cành, những chiếc lá mang sắc đỏ, rồi từ từ chuyển sang đỏ cam, đỏ cam ánh đồng, xanh non và cuối cùng trở thành màu xanh của lá trưởng thành. Có lẽ cũng từ sắc màu đặc biệt ấy mà cái tên “đỏ ngọn” được gọi từ bao đời.

Một loài cây quen thuộc đến mức gần như chẳng mấy ai để ý. Cây mọc tự nhiên trên những vùng đồi, khỏe mạnh, không cần chăm sóc cầu kỳ. Lá đỏ ngọn có thể nhiều đến mức người ta thường nghĩ: “Lá ngành ngạnh thì thiếu gì!”

Nhưng đôi khi, chính những thứ quá quen thuộc lại là những thứ chúng ta ít khi nhìn kỹ.  

Mùa hoa giữa miền nắng

Ở vùng đất Ninh Thuận, khoảng tháng 3–4, khi mùa khô đang hiện diện rõ nhất, những cây đỏ ngọn bắt đầu khoe những chùm hoa nhỏ mang sắc hồng phớt đến trắng, tỏa hương dịu nhẹ. Giữa cái nắng trong veo và gay gắt của miền đất khô hạn, những chùm hoa ấy hiện lên như những đốm màu mềm mại giữa màu xanh của núi rừng.

Không phải cái lạnh dịu dàng của mùa xuân Nhật Bản, cũng không có những cánh hoa anh đào bay trong gió xuân.

Ở đây, hoa đỏ ngọn nở giữa nắng, giữa gió và giữa một vùng đất khô cằn. Và chính sự tương phản ấy tạo nên một vẻ đẹp rất riêng: một mùa hoa không cần tiết trời mát mẻ để trở nên dịu dàng. Giữa cái nắng của miền đất Ninh Thuận, những chùm hoa hồng trắng vẫn âm thầm nở. 

Đỏ ngọn ở Làng Ong Green Herbs

Làng Ong Green Herbs may mắn là một phần nhỏ của vùng đất này. Những cơn gió – thứ mà người dân nơi đây vẫn xem như một “đặc sản tự nhiên” của vùng đất đã mang theo những hạt giống nhỏ bé của đỏ ngọn đến với những sườn đồi.

Đỏ ngọn sinh sản bằng hạt. Hạt có cấu tạo dạng cánh, giúp chúng có thể được gió mang đi xa thay vì chỉ rơi xuống ngay dưới gốc cây mẹ. Nhờ vậy, những cây đỏ ngọn có thể xuất hiện ở nhiều nơi: trên sườn đồi, ven những bờ bụi, giữa những khoảng đất trống...

Những ngày đầu năm 2021, trên vùng đồi của Làng Ong, đỏ ngọn chỉ mới xuất hiện lác đác.

Rồi năm tháng trôi qua.

Đến năm 2026, sắc đỏ của những đọt non đã hiện diện ở nhiều nơi trên vùng đồi. Không cần được chăm sóc theo cách của một vùng trồng thâm canh, cây vẫn tự mình nảy mầm, bén rễ, lớn lên và thích nghi với đất đai nơi đây.

Gió mang hạt đi.

Đất giữ cây lại.

Nắng và mưa nuôi cây lớn.

Và cứ thế, đỏ ngọn dần trở thành một phần của cảnh quan tại Làng Ong.

Đó cũng là một trong những điều làm nên giá trị riêng của nguyên liệu bản địa: một loài cây đã tự tìm được cách sống phù hợp với vùng đất của mình.  

Vì sao búp non lại có màu đỏ?

Màu đỏ của những chiếc lá non không chỉ tạo nên vẻ đẹp đặc trưng. Ở nhiều loài cây, sắc đỏ của lá non có liên quan đến sự hiện diện của anthocyanin – nhóm sắc tố thực vật có vai trò trong quá trình sinh trưởng và bảo vệ lá non. Nhiều nghiên cứu cho thấy lá non màu đỏ thường có hàm lượng anthocyanin đáng kể.

Ở cây đỏ ngọn, chính sắc đỏ đặc trưng ấy đã tạo nên vẻ đẹp riêng của những búp non – phần lá được lựa chọn để làm nên Trà Búp Đỏ Ngọn.

Nhưng câu chuyện về búp đỏ ngọn không chỉ nằm ở màu sắc. 

Một loài cây quen thuộc, một giá trị không nên bị bỏ quên

Các nghiên cứu về thành phần hóa học của lá ghi nhận sự hiện diện của nhiều hợp chất phenolic. Trong đó, chlorogenic acid (CGA) được xác định là một thành phần đáng chú ý trong dịch chiết lá. Từ năm 1995, cây đỏ ngọn cũng đã được các nhà nghiên cứu của Học viện Quân y quan tâm. Nghiên cứu của Nguyễn Liêm và cộng sự ghi nhận trong lá đỏ ngọn có tanin và flavonoid; dịch chiết nước lá cho hoạt tính chống oxy hóa 69%, cao hơn một số mẫu dược liệu được dùng để so sánh trong cùng nghiên cứu, trong đó có lá chè tươi và vỏ xoan trà (trích từ Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – GS. TS. Đỗ Tất Lợi, Nhà Xuất bản Y học, Năm 2004, Thành Ngạnh trang 408 - 409).

Những kết quả nghiên cứu ấy mở thêm một góc nhìn về một loài cây vốn rất quen thuộc trong tự nhiên.

Lá thì nhiều nhưng búp đỏ ngọn lại không hề “nhiều” như chúng ta tưởng.

Để làm ra khoảng 1 kg búp đỏ ngọn khô, có thể cần đến khoảng 8 kg búp tươi. Mỗi búp non được chọn lọc, thu hái và làm khô, cô lại trong đó một khối lượng lớn của nguyên liệu tươi thành một sản phẩm nhỏ gọn. Điều đó khiến một nắm trà khô trở nên thú vị hơn khi ta biết nó bắt đầu từ đâu.

Từ những búp non nhỏ bé.

Từ những cành cây mọc giữa vùng đồi.

Từ nắng, gió và đất.

Và từ một loài cây mà trước đây có thể chúng ta chỉ xem như một phần rất bình thường của núi rừng. 

Từ những búp đỏ thành một tách trà

Lá đỏ ngọn đã được ghi nhận sử dụng để hãm trà. Khi được lựa chọn từ những búp non và chế biến thành trà, nguyên liệu giữ lại một phần nét đặc trưng của chính loài cây này.

Khi pha, nước trà mang ánh đỏ hồng nhẹ, hương thảo mộc tự nhiên và dịu. Vị trà ban đầu có chút đắng, chát nhẹ, chua thanh sau đó dần chuyển thành vị ngọt hậu kéo dài, để lại cảm giác thanh và dễ chịu.

Một chút đắng,

Một chút chát,

Một chút chua,

Rồi vị ngọt dịu lưu lại ở cuống họng.

Đó không phải vị ngọt của đường.

Đó là thứ vị đến từ chính những hợp chất tự nhiên có trong lá. 

Một tách trà giữa mùa khô nóng

Liệu một tách trà ấm giữa mùa khô nóng có thể khiến cơ thể bạn cảm thấy mát hơn?

Nghe có vẻ thật phi lý, phải không?

Nhưng đây lại là một điều khá thú vị của cơ thể con người. Khi uống một thức uống ấm, cơ thể có thể tăng tiết mồ hôi. Và khi những giọt mồ hôi ấy bay hơi trên bề mặt da, chúng mang theo một phần nhiệt, giúp cơ thể giải phóng nhiệt ra môi trường.

Vì thế, trong một ngày khô nóng, một tách trà ấm đôi khi lại mang đến cảm giác dễ chịu và thanh mát hơn ta tưởng. Đặc biệt giữa một vùng đất nhiều nắng và gió như Bác Ái, trải nghiệm ấy lại càng trở nên thú vị.

Cũng chính vì thế mà giữa cái nóng của mùa khô, ngồi dưới tán cây đỏ ngọn đang mùa hoa, nhấp một ngụm trà ấm… lại không hề là một trải nghiệm “ngược đời” như chúng ta vẫn nghĩ.

Một tách trà ấm — giữa mùa khô nóng. Nghe nóng, nhưng đôi khi lại là một cách rất khác để cảm nhận sự thanh mát.

“Kho báu” vẫn ở ngay trước mắt

Có lẽ đôi khi kho báu không nằm ở một nơi xa xôi nào cả. Nó ở ngay trước mắt chúng ta. Nhưng vì quá quen thuộc, vì quá nhiều, vì ngày nào cũng có thể nhìn thấy, chúng ta lại dễ xem thường nó.

Sự bao la của một loài cây đôi khi vô tình che khuất chính giá trị của nó.

Búp đỏ ngọn của Bác Ái là một lời nhắc nhỏ rằng: Điều quý giá không phải lúc nào cũng hiếm gặp, có những “kho báu” trở nên vô hình chỉ vì chúng ta đã quen với sự hiện diện của nó.

Với Làng Ong Green Herbs, Trà Búp Đỏ Ngọn không chỉ bắt đầu từ việc hái những búp lá non. Đó còn là câu chuyện về một loài cây bản địa đã tự sinh trưởng trên vùng đất này, về những búp non mang sắc đỏ đặc trưng, về cách một nguyên liệu quen thuộc được nhìn lại bằng một góc nhìn khác và được nâng niu qua từng công đoạn thu hái và chế biến.

Và có lẽ, khi ngày càng có nhiều người nhận ra giá trị của đỏ ngọn, điều cần làm không chỉ là khai thác nguyên liệu. Đó còn là gìn giữ cây, giữ vùng nguyên liệu, chuẩn hóa cách thu hái – chế biến và từng bước xây dựng giá trị cho một sản vật bản địa.

Để từ những búp đỏ nhỏ bé giữa vùng đất nắng gió, có thể làm nên một tách trà mang theo câu chuyện của chính nơi nó sinh ra.

“Kho báu” đã ở đó từ rất lâu. Việc còn lại là chúng ta có cùng nhau nhận ra và nâng niu nó hay không.